Allomalar ilmiy merosini o‘rganish yangi bosqichda

Allomalar ilmiy merosini o‘rganish yangi bosqichda

Islom dinini xalqimiz yangi ilmiy, ma’rifiy pog‘onaga ko‘tardi. Islomning ilmiy jihatdan yuksaltirishga beqiyos hissa qo‘shdi. Natijada o‘rta asrlarda yashab ijod etgan movarounnahrlik faqih alloma va mutafakkirlardan katta hajmdagi noyob qo‘lyozma manbalar meros bo‘lib qoldi. O‘zbekiston kitob fondlarida yuz mingdan ziyod qo‘lyozma asarlar saqlanmoqda. Ularning asosiy qismi YUNESKOning Madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Hozirgi kunda O‘zbekistonimizning kitob fondlarida 100 mingdan ziyod qo‘lyozma asarlar saqlanmoqda. Afsuski, bu nodir kitoblar hali to‘liq o‘rganilmagan, ular olimlar va o‘z o‘quvchilarini kutib turibdi. Ushbu noyob asarlarda bugungi davr o‘rtaga qo‘yayotgan juda ko‘p dolzarb muammolarga javob topish mumkin. Xususan, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib beradigan, barcha odamlarni ezgulik, mehr-oqibat va hamjihatlik yo‘lida birlashishga da’vat etadigan teran ma’noli fikr va g‘oyalar bugun ham o‘z qimmati va ahamiyatini yo‘qotgan emas. Lekin biz ana shunday noyob meros vorislari, shunday boylik egalari bo‘la turib, ularni har tomonlama o‘qish-o‘rganish, xalqimiz, avvalo, unib-o‘sib kelayotgan yoshlarimizga, jahon hamjamiyatiga yetkazish bo‘yicha, yetarli ish qilmaganimizni ham ochiq tan olish kerak”.

Buyuk ajdodlarimiz merosi — insoniyatning ma’naviy boyligi

Buyuk ajdodlarimiz merosi — insoniyatning ma’naviy boyligi

Hadis — islom dinida shariat ahkomlarini belgilashda Qur’oni karimdan keyingi ikkinchi moʻtabar manba hisoblanadi. Hadis Qur’onda umumiy tarzda bayon etilgan masalalarga aniqlik kiritish va ularni izohlashda muhim o‘rin tutadi. Shu sababli ham hadis to‘plash, uni tartibga solish va keyingi avlodlarga yetkazish ishi Payg‘ambar (s.a.v.) davrida sahobalar tomonidan boshlanib, keyingi davrlarda uning turli usullari, yo‘nalishlari va maktablari vujudga keldi.

VII asr oxirlari va VIII asr boshlaridan Markaziy Osiyoga boshqa islom ilmlari qatorida hadis ilmi ham kirib keldi. VIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab esa mahalliy xalq orasidan ham ilk muhaddislar — hadislarni to‘plash, tartibga solish va keyingi avlodlarga yetkazish bilan shug‘ullanuvchi ulamolar yetishib chiqdi. “Kitob az-zuhd var-raqoiq” (“Zohidlik va nozik masalalar kitobi”) nomli hadislar to‘plami muallifi Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn al-Muborak ibn Vozih al-Hanzaliy at-Turkiy al-Marvaziy, Abu Muoz Xolid ibn Sulaymon al-Balxiy, Abu Muqotil Hafs ibn Salm Fazoriy Samarqandiy kabilar Markaziy Osiyolik ilk muhaddislar hisoblanadi. Keyinchalik, o‘lkamizdan Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurrahmon as-Samarqandiy ad-Dorimiy, Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil Buxoriy, Abu Iso Muhammad ibn Iso Termiziy, Abu Abdurrahmon Ahmad ibn Shuayb an-Nasoiy va shu kabi boshqa ko‘plab dunyoga mashhur muhaddislar yetishib chiqdilar.

Shukronalik va ishonch tuyg‘usi

Shukronalik va ishonch tuyg‘usi

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston Mustaqilligining yigirma to‘qqiz yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqida O‘zbekistonda yangi bir uyg‘onish — Uchinchi Renessans davriga poydevor yaratilayotgani haqida alohida to‘xtaldi. Davlatimiz rahbari “Bugun jahon miqyosida yurtimiz haqida so‘z ketganda “Yangi O‘zbekiston” iborasi tilga olinmoqda. Bu keyingi yillarda taraqqiyotning mutlaqo yangi bosqichiga qadam qo‘yganimiz, erishayotgan zalvorli yutuqlarimizning e’tirofidir. Xalqimizning ulug‘vor qudrati jo‘sh urgan hozirgi zamonda O‘zbekistonda yangi bir uyg‘onish — Uchinchi Renessans davriga poydevor yaratilmoqda, desak, ayni haqiqat bo‘ladi. Chunki bugungi O‘zbekiston — kechagi O‘zbekiston emas. Bugungi xalqimiz ham kechagi xalq emas”, deya ta’kidlab o‘tdilar.

Imom Moturidiy — kalom ilmining sultoni

Imom Moturidiy — kalom ilmining sultoni

 

Imom Abu Mansur Moturidiy tavalludining 1150 yilligiga

Samarqandda Abu Mansur Moturidiy asos solgan kalom ta’limoti yillar o‘tib butun islom olamiga tarqalib, sunniylikdagi ikki yirik maktabning biriga aylanadi. Moturidiya ta’limoti XI asrdan boshlab islom olamida shuhrat qozonadi va shu davrdan allomaning shaxsiga qiziqish kuchayadi. Ushbu ta’limotning mazmun-mohiyatini, tarixini o‘rganishdan avval Moturidiyning hayoti va jamiyatda tutgan mavqeini chuqur tadqiq qilish kerak.

Manbalarda yozilishicha, Abu Mansur Moturidiy asli Samarqandning Moturid qishlog‘ida tug‘ilgan, to‘liq ismi Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad ibn Mahmud al-Hanafiy al-Moturidiy as-Samarqandiydir. U Abu Bakr Juzjoniydan hanafiy fiqhini, an’anaviy islom mezonlari va uni atroflicha qamrab olish, izchil tahlil qilish, aqlan fikr yuritib, ilohiyot borasida munozaralar olib borishni esa Abu Nasr Iyodiydan o‘rganadi.

Umar Nasafiy — tafsir ilmi bilimdoni

Umar Nasafiy — tafsir ilmi bilimdoni

O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, o‘z milliy va diniy qadriyatlarini to‘la o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Sobiq tuzum davrida o‘z o‘tmishi, tarixi, ota-bobolari qoldirgan ma’naviy merosni o‘rganishdan mahrum bo‘lgan xalq endi Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Mansur Moturidiy, Burhonuddin Marg‘inoniy, Abul Barakot Nasafiy, Abu Muin Nasafiy kabi nafaqat islom olamida, balki butun dunyoda katta shuhrat qozongan buyuk allomalarning hayoti va bebaho ijodlarini o‘rgana boshladi.

Mustaqillik yillaridan yurtimizda milliy-ma’naviy merosni o‘rganish sohasida e’tiborga molik ishlar qilindi. Bu esa avvalgi davrda olib borilgan tadqiqotlardan bir necha barobar ko‘p. Xususan, Prezident Shavkat Mirziyoyevning  2017 yilda amalga oshirilgan asosiy ishlar yakuni va O‘zbekiston Respublikasini 2018 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan yig‘ilish nutqida “Hozirgi kunda O‘zbekistonimizning kitob fondlarida 100 mingdan ziyod noyob qo‘lyozma asarlar saqlanmoqda. Afsuski, bu nodir kitoblar hali to‘liq o‘rganilmagan, ular olimlar va o‘z o‘quvchilarini kutib turibdi. Biz jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish kerakligi haqida ko‘p gapiramiz. Bu to‘g‘ri, albatta. Lekin ma’rifat, ma’rifiy bilimlar qayerda — avvalo, ota-bobolarimiz bizga qoldirib ketgan mana shunday moʻtabar kitoblarda emasmi?...” degan so‘zlari ham bejizga aytilmadi.

Ozodlikning qadri baland

Ozodlikning qadri baland

Bag‘rikenglik

Ozodlik, xotirjamlik, oila davrasida hayot kechirish naqadar ulug‘ ne’mat ekanini undan mosuvo bo‘lganda tushunib yetarkan inson. Bugun ana shu buyuk ne’matni qalban to‘liq his qilib, uni qadrlab yashayapman.

2016 yil ozodlikdan mahrum etilgan edim. 2017 yil dekabrda Prezidentimizning Afv etish to‘g‘risidagi Farmoniga asosan, ozodlikka chiqqanman. Hozirda tijorat ishlari bilan mashg‘ulman. Yosh bo‘lishimga qaramay hayotning og‘ir sinovlariga duch keldim. Juda katta xatoga yo‘l qo‘yib, bu yo‘lning nafaqat inson hayotini izdan chiqarishini, balki jamiyat farovonligini xavf ostiga qo‘yishini tushunib yetdim.

Qilmishim uchun 6 yilga ozodlikdan mahrum etilgan edim. Panjara ortida o‘tgan davrimda xatolarimni tushunib yetdim. Agar astoydil tazarru qilsa, adashganini tushunib yetgan odamlar afv etilishini ommaviy axborot vositalari orqali ko‘rib, o‘qib, men ham qilmishimdan chin dildan pushaymon bo‘lib, iltimos bilan murojaat qildim. Iltimoslarim va to‘g‘ri xulosa chiqarganim hamda yaxshi tomonga o‘zgargan ijobiy xatti-harakatlarim inobatga olindi. Bir yil deganda davlatimiz rahbarining yuksak g‘amxo‘rligi bilan ozodlikka chiqdim.