УМРА САЁҲАТ ЭМАС, ИБОДАТ!

Сўнгги вақтларда ижтимоий тармоқларда қатор сайёҳлик фирмалари томонидан муқаддас Умра зиёратини ташкил қилиш бўйича турли рекламалар кўпайиб бормоқда. Шунингдек, айрим эълон қилинаётган “буюртма” мақолаларда Дин ишлари бўйича қўмита ва Ўзбекистон мусулмонлари идораси шаънига турлича туҳматлар ёғдирилмоқда. Жумладан, Фейсбук ижтимоий тармоғи фойдаланувчилари томонидан асоссиз ва аҳолини чалғитиш учун қолдирилаётган маълумотлар юзасидан Дин ишлари бўйича қўмита қуйидагиларни маълум қилади:

Умра ва ҳаж тадбирлари диний ибодат бўлиб, юртимиз мусулмонларининг диний нуқтаи назардан ушбу зиёратларини ташкил этиш, бошқариш ва амалларни ҳанафийлик мазҳаби асосида мукаммал адо этиш бўйича ягона ваколатли ва масъул ташкилот Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳисобланади.

Эслатма: Ҳаж зиёрати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита ва Саудия Арабистони Подшоҳлигининг Ҳаж ва умра вазирлиги ўртасида ҳар йили имзоланадиган шартнома асосида амалга оширилади.

Умра зиёрати Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ҳар йилги Ҳаж ва умра тадбирларини ташкил этиш ва ўтказиш масалалари бўйича жамоатчилик кенгашини ташкил этиш тўғрисида»ги 2006 йил 28 августдаги ПФ-3793-сонли Фармони билан ташкил қилинган Жамоатчилик кенгаши билан келишган ҳолда Ўзбекистон мусулмонлари идораси ва унинг Саудия Арабистонидаги ҳамкор ташкилоти ўртасида имзоланадиган шартномага мувофиқ амалга оширилади.

Шуни алоҳида қайд этиш керакки, Дин ишлари бўйича қўмита ёки Ўзбекистон мусулмонлари идораси Умра ва ҳаж тадбирларидан иқтисодий манфаат кўрмайди.

Маълумки, Давлатимиз Раҳбарининг ташаббуслари билан Дин ишлари бўйича қўмита томонидан Умра тадбирлари йил давомида квотасиз амалга оширилиши белгиланиб, 2018 йил 28 октябрдан бошлаб ҳафтасига 3 та рейс, 2019 йилнинг 1 апрель кунидан эътиборан ҳафтасига 7 та рейс асосида Умра сафарига фуқароларимизни мунтазам юбориш бошланди. Натижада ушбу қисқа муддат ичида 28 мингга яқин юртдошларимиз Умра сафарида бўлиб қайтдилар.

Таъкидлаш лозимки, Саудия Арабистони ҳукумати томонидан Ҳаж ва умра тадбирларини ташкил этиш соҳасида фирибгарлик, виза, ҳужжатларни қалбакилаштириш ва бошқа шу каби иқтисодий ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, ушбу соҳада шаффофликни таъминлаш ва зиёратчиларга қулай шарт-шароитларни яратиш мақсадида 2019 йилнинг сентябрь ойидан умра соҳасида Ягона электрон платформа ишлаб чиқилди ва жорий этилди.

Ушбу янги тизимни амалда жорий этилиши ҳам умра визасини тақдим этишда баъзи кечикишларга олиб келди. Шунга қарамасдан, Жамоатчилик кенгаши томонидан амалга оширилган саъй-ҳаракатлар натижасида 2019 йилнинг 14 ноябрь кунидан бошлаб ҳар куни фуқароларимизнинг “Тошкент-Жидда-Тошкент” йўналишида Умра сафарлари ташкил этилаётганлигини маълум қиламиз.

Шу билан бирга, ижтимоий тармоқларда кенг муҳокама қилинаётган умра визасини Ўзбекистон Республикаси фуқароси учун хорижда расмийлаштириш тартиби бўйича шуни алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, хорижнинг исталган давлатларида белгиланган тартибда расмий рўйхатдан ўтган ҳолда “резидент” сифатида яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқароси ушбу мамлакатдаги Саудия консуллик хизматига мурожаат қилиб умра визасини расмийлаштириши мумкин. Мазкур тартиб-қоида Саудия ҳукумати томонидан жорий этилган бўлиб, Умра сафарига борувчи ҳар қандай фуқаро ўзи яшаб турган мамлакатидаги Саудия консуллик хизматидан виза расмийлаштириши белгиланган.

Масалан, индонезиялик зиёратчи Туркияда жойлашган консуллик хизматидан умра визасини расмийлаштириши учун Туркияда муқим яшаётгани ҳақидаги ҳужжатни Саудия консуллик хизматига тақдим этиши зарур. Акс ҳолда, ушбу умра визасини Индонезиядаги Саудия консуллик идораларидан расмийлаштириши лозим бўлади.

Умра тадбири юртдошларимиз учун муқаддас ибодат ҳисобланади. Аммо охирги йилларда умра тадбирини ташкил этиш мақсадида диний зиёратларни ташкил этишга ваколати ва диний соҳага алоқаси бўлмаган “ўртакашлар” ушбу амалиёт билан шуғуллана бошлаган. Сабаби, ушбу фаолият сезиларли молиявий инвестицияни талаб этмайди, бу соҳа рекламага муҳтож эмас ва мунтазам даромад манбаини ташкил этади. Шунинг учун ҳам айримлар гўёки халқимиз учун хизмат қилиш даъвосида ўз манфаатини ўйлаб, Дин ишлари бўйича қўмита ва Ўзбекистон мусулмонлари идорасига “монополия”да айблаб тош отмоқда...

Ўйлаймизки, Ўзбекистон Республикасида диний ибодат ва амалларни амалга оширишда ваколатли мутасадди ва масъулларни изоҳлаб ўтишга зарурат йўқ!

Унутманг! Юртимиздан учинчи давлатлар орқали умра визасини расмийлаштириб, Саудия Арабистони Подшоҳлигига юбораётган айрим турфирмалар Саудия Арабистони виза низомига зид равишда иш тутмоқдалар. Ушбу салбий ҳолатлар Саудия Арабистони Ҳаж ва умра вазирлиги томонидан расмий қайд этилмоқда. Бу каби саёҳат дастурларида тиббий хизмат, ҳуқуқий ҳимоя таъминланмаган ва диний амалларни тўлақонли бажарилишида нуқсонлар мавжуд. 

Шунингдек, баъзи маҳаллий турагентлар ва тижоратчилар томонидан Ўзбекистон фуқароларига Саудиянинг туризм визаларини қалбакилаштириш ҳолатлари ҳам кўпайиб кетганлиги тўғрисида расмий нота олинди. Ҳозирги кунда 49 та давлат фуқаролари учун жорий этилган Саудия Арабистонининг туризм визаси Ўзбекистон фуқароларига тақдим этилиши назарда тутилмаган. Бироқ, жорий йилнинг октябрь ойида айрим “ўртакаш шоввозлар” Саудия онлайн тизимида юртимиз фуқаролари учун электрон туризм визасини Қозоғистон фуқароси номидан расмийлаштириб, кейинчалик техник воситалар орқали уни қалбакилаштириб, фирибгарлик йўли билан Саудия Арабистонига бир нечта гуруҳларни Умра зиёратига юборган. Натижада, Саудия чегара хизмати томонидан 400 дан ошиқ Ўзбекистон фуқаролари депортация қилинди.

Шуни афсус билан қайд этиш керакки, баъзи “тижоратчиларнинг” пул кетидан қувиши натижасида фуқароларимиз учун муқаддас ҳисобланган Ҳаж ва умра ибодатларини ташкил этишда ҳам фирибгарлик ҳолатлари аниқланди ҳамда бир нечта шахслар устидан шикоят аризалари кўриб чиқилмоқда.

Доно халқимиздан муборак ибодатларни бажаришда Ўзбекистон ҳукумати яратиб бераётган имкониятлардан фойдаланиб, муқаддас Ислом динимиз талаблари асосида Умра зиёратини адо этишларини сўраймиз. Бу ибодатларни ташкил этишга киришган, ўзини халқпарвар қилиб кўрсатаётган манфаатдор шахсларнинг тегирмонига сув қуйиб, халқимиз орасида турли тушунмовчиликларни келиб чиқишига шерик бўлиб қолмайлик.

Мақсадимиз – ватандошларимизнинг умра ибодатини эсон-омон, хавфсиз ва мукаммал бажартириб, оила аъзолари, яқинларига топшириш.

Бу мамлакатимиздаги юртдошларимизга бўлган ғамхўрликнинг намунасидир. Шундай экан, Байтуллоҳ зиёратига ҳам сабр билан етишсак, “Аллоҳ сабр қилувчилар билан биргадир” деган муборак калимага муносиб иш қилсак, албатта, сабримизга Яратганнинг ўзи чиройли мукофот билан жавоб беради.

Шу ўринда фуқароларимизнинг диний эътиқодларини ўйин қилаётган айрим шоввоз “блогер”ларга холисона насиҳат. Илтимос, диний ибодат масаласида халқимизни чалғитманг ҳамда давлат органлари ва масъул идораларни асоссиз айблашдан тийилинг. Умра ибодатини ташкил этиш масаласида ҳукумат ва мутасадди идораларни асоссиз айблаб, муборак ибодатни саёҳат ва тижоратга айлантираётган, ўз чўнтагини қаппайтириш илинжида, фуқароларимизнинг ишончига кириб, улардан моддий манфаат орттириш мақсадида юрганларга хизмат қилувчи бўлиб қолманг!

Ҳурматли юртдошлар, унутмангки, биз ибодатларингиз мукаммал, сафарингиз хавфсиз ва хотиржам бўлиши тарафдоримиз. Ўз навбатида, турли буюртма ва шахсий манфаат ортидан қувиб ёзилган ҳар қандай хабарларга эътибор бермаслигингизни сўраб қоламиз!

 

Дин ишлари бўйича қўмита

ДИН ИЛМДИР, СИЗ ИЛМНИ КИМДАН ЎРГАНАЁТГАНИНГИЗГА ҚАРАНГ!

Бугун дунёда кечаётган глобаллашув ва миллатлараро интеграция жараёни инсонлар ўртасида ахборот алмашиш суръатни ҳам тезлаштирди. Бу эса, кишиларга кўпгина ижобий имкониятлар бергани ҳолда, ғаразли мақсаддаги кимсалар учун ҳам ўзини намоён этишга шароит яратди.

ПАРВАРДИГОР НЕЪМАТИГА ШУКРОНАЛИК ИЗҲОРИ

Аллоҳга беҳад шукрлар бўлсинки, бизни тўғри йўлда собитқадам қилиб, ҳақни ҳақ, ботилни ботил қилиб кўрсатиб қўйди. Пайғамбаримиз саллолоҳу алайҳи васаллам бизга ислом динини илму ирфон ва маърифатнинг асоси эканини тўлиқ етказиб кетдилар.

Аммо, таассуфки, ижтимоий тармоқларда айрим ҳақиқатни кўра олмайдиган ёки ҳақиқатга қасддан тош отадиган жоҳиллар хорижий мамлакатларда яшаб туриб, ўзбекистонликларга воизлик даъвосида ақл ўргатишга ҳаракат қилмоқда. Улар “Исломда ватан йўқ, исломда миллат йўқ”, деб аюҳаннос солиб, ўз даъвосини ўтказишга ҳаракат қилаётгани ҳар бир ватандошимизни ўйга толдираётгани ҳақиқат.

Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг Луқмон сурасининг 19-оятида марҳамат қиладики:

إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ

...Албатта овозларнинг энг ёқимсизи эшакнинг овозидир”.

Юқорида айтиб ўтганимиздек, муаммоли бир даврда яшамоқдамиз ва бу жараёнлар бизнинг масъулиятимизни бир неча баробар оширади. Пайғамбар алайҳиссалом айтганларидек, аслида “Ҳар биримиз назоратчи ва ҳар биримиз масъулмиз”. Шунинг учун ижтимоий тармоқларда тарғибот юритаётган айрим бузғунчи тоифаларнинг ўзини “олим” санаган мунофиқ воизларига бефарқ қараб тура олмаймиз. Аслида уларнинг қилмишлари куфрдан бошқа нарса эмас, чунки улар мусулмонларни кофирга чиқаришни шиор қилиб олишган, мусулмонни кофир, дейишнинг ўзи эса куфрдир.

Ана шундай мунофиқона ҳаракатлардан бири — бу ватандошларимиз томонидан турли тадбирларда Ўзбекистон Республикаси давлат мадҳиясини кўйлашни жоиз эмас, деб фикрни билдиргани ўз давлати ва халқини севувчи барча юртдошимизнинг ҳақли эътирозига сабаб бўлди. Бу фикрни у ширкка тўла гап деб, ўз даъвосини мадҳиядан бир неча қатор сўзларни бузиб талқин қилиш орқали асосламоқчи бўлибди.

Эътибор беринг, саводсизликни қарангки, унинг фикрича, Ислом динида “Ватан”, “Миллат”, деган тушунчалар йўқ эмиш. Инсонлар фақат динига қараб бўлинар экан. Барча Иброҳим алайҳиссалом миллатида, ҳар ким ўз миллатини улуғлаши ва, хусусан, шу мазмундаги ватани мадҳиясини айтиши ножоиз эмиш.

Тўғриси, дин борасидаги бу даражада билимсизликни ҳеч бир сўз билан изоҳлаб бўлмайди. Лекин барча муаммо шундаки, бу каби аҳмоқона фикр билдирувчиларга эътибор қаратадиганлар ҳам йўқ эмас-да. Хўш, унинг бу асоссиз гапларида қанчалик жон бор ўзи? Ўзича оят ва ҳадислардан келтирган далиллари нечоғлик асосли?

Очиғи, бундай бесавод кимсалар ўзидан баттар бесаводларнинг ҳам  бошини айлантираётгани энг  ачинарли ҳолатдир.

Аввало, “Ватан” ва “Миллат” тушунчаларига аниқлик киритиб олайлик. Ислом динида “Ватан” тушунчаси борми ёки йўқми?

Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг Тавба сураси 25-оятида марҳамат қилади:

لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ

Аллоҳ сизларга кўплаб ўлкаларда нусрат берди...

Ушбу оятда “ўлка”, деб таржима қилинган сўз араб тилида “мавотин” (مواطن)   шаклида келган бўлиб, “Ватан” сўзи ҳам шу ўзакка бориб тақалади. Қуръони каримда бошқа ўринларда “шаҳар давлатлар”, маъносидаги “билод” сўзи ҳам келади. Хуллас, Аллоҳ таоло Каломида биз бандаларга Ер юзи яхлит бўлгани ҳолда унда бир неча юртлар ва ўлкалар бўлиши табиий эканини айтиб ўтган. Бу инкор этиб бўлмас ҳақиқатдир. Боз устига Қуръони каримда Ҳижр, Рум, Сабо, Аҳқоф каби жой номлари билан аталган суралар борки, бу сураларда уларнинг аҳолиси ўз ватанларига нисбат бериб, “ҳижрликлар”, “румликлар”, “саболиклар”, “аҳқофликлар”, деб таърифланган. Бизда “қумтепалар”, деб таржима қилинаётган “Аҳқоф” аслида Арабистон яриморолидаги жой номидир.

Демак, тўлиқ ишонч билан айта оламизки, Аллоҳ бандаларини хоҳ осий, хоҳ гуноҳкор бўлсин, улар ватанларига нисбат бериб ҳам атаган. Бу — ушбу халқларнинг ватанлари бўлиши жоизлигининг Қуръоний эътирофи эмасми! Йўқса, нега Рум сурасининг 1-оятида румликларнинг форсларга мағлуб бўлиши “Румликлар мағлуб бўлдилар”, дейилган? Инсонлар фақат динига қараб бўлинса, “Насронийлар мажусийларга мағлуб бўлдилар”, дейилган бўлмасмиди?

Турли тилларда сўзлашувчи ирқ, миллат ва элатларнинг мавжудлиги ҳам Аллоҳнинг хоҳиши ва, албатта, тенгсиз мўъжизасидир. Инсонларни турфа хил қилиб яратган Аллоҳ эмасми? Қуръонда ҳатто Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг қабилалари “Қурайш” номи алоҳида зикр этилган. Шунингдек, араблар, ибронийлар ва ажамлар, уларнинг тиллари ҳақида сўз юритилган.

Қуръони каримнинг Анкабут сураси 22-оятида шундай дейилади:

 وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ

Осмонлар ва Ернинг яратилиши, тилларингизнинг ва ранг-рўйларингизнинг турфа хиллиги Унинг оят-мўъжизаларидан биридир. Албатта, бунда оламлар учун оят-белгилар бор”.

Демак, турли миллатларнинг борлиги — бу Аллоҳнинг иродаси, уларни борлигини инкор қилиш эса Аллоҳнинг хоҳишига қарши чиқиш, унга қарши исён бўлади.

Яна бир нарсани унутмайлик, “Миллат” сўзи араб тилидан қабул қилинган бўлса-да, арабларнинг ўзи уни бу маънода қўлламайди. Араблар “Миллат”, деганда динни тушунади, биз айтаётган миллатни эса улар “жинсийят”, сўзи билан ифодалайди. Шунинг учун “Иброҳим миллати”, деган ибора биз ҳозир тушунаётган “миллат”ни эмас, балки Иброҳим алайҳиссалом динини англатади. Шу сабабли ушбу жоҳил воизнинг “Иброҳим миллатидан бошқа миллат йўқ”, деган гапи ё ўта саводсизлик, ёки атай тил билмайдиган кишиларни адаштириш мақсадида оятларни бузиб талқин қилишидир.

Энди давлат мадҳиясининг баъзи матнидаги иқтибосларга келсак, ушбу “воиз”нинг айтишича, мадҳиядаги “...элга бахт-нажот” ташбеҳи — ширк, эмиш. “Инсонга бахт-нажотни Аллоҳ беради, ватани эмас”, дейди.

Хўш, мадҳияда келтирилган жумлада “...бахт-нажотни” Аллоҳ беришини инкор қилувчи бирор гап борми? Асло йўқ! Бу сатрда бахт ва нажотни Ватан беради, дейилмаяпти-ку. Шу серқуёш Ватаннинг ўзи Аллоҳ томонидан элга инъом қилинган бахт ва нажот, дейилмоқда. Бу сўзларда шукроналик, Аллоҳнинг неъматини эътироф этиш бор.

Энди “ширк”, деб даъво қилинаётган иккинчи жумлага эътибор қаратайлик. Ўша сохта даъвода айтилишича, “Сен ўзинг дўстларга йўлдош меҳрибон”, деган жумлада ҳам “ширк” бор эмиш. Унинг билдиришча, Аллоҳдан бошқасига “йўлдош”, деган сифатни ишлатиб бўлмас эмиш. Бу “йўлдошлик” яъни “маъийят” Аллоҳнинг сифати экан.

Шунчалик ҳам илмсизлик, мантиқсизлик бўладими? Ахир йўлдош сўзи аслида ҳаммамизга маълум “йўл” сўзи ва “дош” қўшимчасидан вужудга келган ўзбекча сўз бўлиб, уни араб тили ёки ислом ақидасига мутлақо алоқаси йўқ! Боз устига бу сифатни Аллоҳга нисбатан қўллашнинг ўзи нотўғри – Аллоҳ йўлда ҳам юрмайди, йўлга муҳтож ҳам эмас. Аллоҳда йўлдошлик сифати, бор деган одамнинг ўзи ақидаси бузуқ, ширкка етакловчи одам бўлади(!).

Энди “маъийят” масаласига келсак, бунда ҳам ғирт омилик, илмсизлик намоён. Аслида, “маъийят” йўлдошликни эмас, “биргалик”ни англатади. Тил нуқтаи назаридан, “маъийят” исталганча ишлатилиши мумкин. Бунга Қуръони каримда ҳам мисоллар кўп. Мисол учун Мулк сурасининг 28-оятида Аллоҳ таоло Пайғамбар алайҳиссаломга буюради:

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَن مَّعِيَ أَوْ رَحِمَنَا

Айт: “Ўйлайсизларки, агар Аллоҳ мен ва мен билан биргаларни ҳалок қилса ёки раҳм қилса...

Агар бу сўз ширк бўлса, Аллоҳ Пайғамбарига шу сўзни ўзига нисбатан ишлатишни буюрган бўлармиди? Қани қатъий далил, қани мантиқ, бу даъволарда? Мана шунақа “чаламулла”ларнинг гапини тасдиқлайдиган кимса жоҳил бўлмай, ким жоҳил бўлади?! Буларнинг асл башараси ва тубан савиясини кўрсатиб қўйиш аслида айни савоб.

Энди бу “чаламулла”нинг ширк, деб келтираётган учинчи жумласи, умуман, ҳеч қайси чегарага сиғмайди. Нима эмиш, мадҳияда “аждодлар руҳи мададкор”, деган сатр бор эмиш. Бу ўринда энди очиқдан-очиқ туҳматга ўтиб кетилган. Шунчалик ҳам пасткашлик бўладими? Мадҳиянинг матнида “Аждодлар мардона руҳи сенга ёр” дейилган, мададкор эмас. Мазкур жумлада “мардона” сифати “Аждодлар”га тегишли бўлиб, шеъриятдаги инверсия қоидасига кўра, сўзлар ўрин алмашган. Яъни “Мардона аждодларнинг руҳи сенга ёр”. Бу жумланинг қаерида руҳ мадад беради ёки мададкор, деган сўз бор экан? Бу ерда қўлланилган “ёр” сўзининг келиб чиқиши форсча, маъноси эса боғлиқлик бўлиб, мутлақо ширк маъносини англатмайди. Балки, аждодларнинг руҳлари тирикларга мунтазир бўлиб туриши ҳадиси шарифларда келган. Имом Аҳмад ривоят қилган мана бу ҳадисга эътибор қаратайлик:

 

إن أعمال الأحياء تعرض على أقربائهم من الموتى. إن كانت خيراً استبشروا بها، وإن كانت غير ذلك قالوا: اللهم اهدهم كما هديتنا، لا تمتهم حتى أن تهديهم كما هديتنا.

Албатта, тирикларнинг қилмишлари ўлган яқинларига кўрсатилади. Агар бу ишлар яхши бўлса, ундан хурсанд бўладилар. Агар бундай бўлмаса: “Аллоҳим, уларни бизларни ҳидоят қилганингдек ҳидоят қил, бизларни ҳидоят қилганингдек ҳидоят қилмай туриб уларни ўлдирма” – дейдилар”.

Ушбу келтирилган ҳадисдан кўриниб турибдики, Пайғамбар алайҳиссалом ўтганларнинг руҳи ўз яқинларига, жумладан, авлодларига боғлиқликни сақлаб қолади, уларнинг қилаётган яхши амалларидан хушнуд бўлади, уларнинг ҳаққига ҳидоят тилаб дуо қиладилар. Бу сўзларни тасдиқловчи бошқа кўплаб ҳадислар ҳам бор. Хусусан, Имом Бухорий ривоят қилган ҳадисда “Албатта, ўлик ўз аҳлининг йиғисидан қийналади”, дейилган. Яъни биз қилаётган ишларимиз ўтиб кетган аждодларимиз руҳини хурсанд қилиши ёки безовта қилиши ақидада бор нарса экан. Демак, аждодларнинг руҳи ёр бўлишини эътироф этишда бирорта ширк аломати йўқ.

Яна, қайтариб айтамиз, мадҳияда “руҳи мададкор”, деган сўз йўқ. Бу туҳматидан бошқа нарса эмас.

Энди бу жоҳилнинг ўзи гапираётган гапларидан чиқараётган хулосалари ҳаммасидан ўтиб тушади. Нима эмиш, мадҳия айтиш ножоиз, агар уни айтишга мажбур бўлинаётган бўлса, у ердан “ҳижрат” қилиб чиқиб кетиш керак эмиш.

Бундай телбанамо “фатво” қайси аҳмоқнинг калласидан чиқиши мумкин? Пайғамбаримиз ва илк мусулмонларнинг ҳаётларига назар ташлайлик. Уларнинг динларига тажовуз бўлиб турганида ҳам Маккани ташлаб чиқиб кетмаганлар. Макка мушриклари мусулмонларнинг моллари ва жонларига очиқдан-очиқ тажовуз қила бошлаганларида дастлаб Ҳабашистонга, сўнгра Ясрибга ҳижрат қилишга изн берилди. Шунда ҳам Пайғамбар алайҳиссалом биринчи бўлиб Маккани тарк этмадилар. У зот ҳаммадан кейин, мусулмонларнинг кетишга ҳоли борлари Ясрибга бориб ўрнашиб бўлганларидан кейингина ҳижрат қилдилар. Бу ҳижрат ҳам айни мушриклар у зотга суиқасд уюштириш арафасида турганларида содир бўлади. Яъни эътибор берилса, Пайғамбар алайҳиссалом ҳам, саҳобийлар ҳам очиқ-ойдин ўлим хавфи бўлгандагина ҳижрат қилганлар. Айримларга ўхшаб, арзимас сабаб билан юртни ташлаб қочиб кетаверишмаган(!).

Бу жоҳилнинг яна бир даъвосича, Пайғамбар алайҳиссалом Маккани, яъни ўз ватанларини севганлари билан, унга қарши ўн уч йил уруш қилган эмишлар. Ажабо, бирорта сийрат китобида, бирорта саҳиҳ ҳадисда келмаган гапни гапириб Пайғамбаримизга туҳмат қилишга журъатни қаранг!

Пайғамбаримиз Макка мушриклари билан на Бадр, на Ухуд, на Хандақ жангларида Маккага қарши жанг қилмаганлар, балки мушрикларнинг тажовузини қайтарганлар. Мудофаа учун қилинган жангларни қарши уруш, деб қайси ноинсоф айтиши мумкин. Бу барча ҳадисларда ўз аксини топган. Фатҳ куни маккаликлар таслим бўлиши ҳам бир кун олдин Абу Суфён билан келишиб олинган, эртаси куни рамзий маънодагина шаҳарга кириб келинган. Очиқчасига қаршилик кўрсатмаган бирорта одамга тегилмагани, барча ўтган ишлар кечириб юборилгани ҳаммага маълум(!). Яна нима керак? Бу далиллар юқоридаги каби бўҳтон тўқиган кишининг ўта ёлғончи, каззоб эканига етарли далил эмасми(!)?

Яна бундай кимсалар ҳижратни баҳона қилиб, чет элга қочиб, ўзига ўхшаган нодонларни уруш ўчоғларида жанг қилишга даъват қилади. Айтаётган даъватларига ўзлари ҳам ишонмайди. Йўқса, биринчи бўлиб ўзи бормасмиди ўша уруш ўчоқларига? Нега, ўзи биринчи сафга чиқиб “шаҳид” бўлиб кета қолмайди? Чунки айтаётган гапига ўзи ишонмайди. Содда, ғўр ёшларни тузоққа илинтириб, бегона юртларда номаълум мақсадлар учун ўлиб кетишига чорлаб яшаяпти, бундай инсофсиз ва чиркин кимсалар(!).

Шунинг учун, айрим алданиб юрганларнинг кўзини каттароқ очиш вақти келди. Огоҳ бўлинг, дажжол даъватчиларнинг макру хийласига алданманг!!! Аллоҳ тақдир қилган Ватанингиз учун, сизни шулар ичида яратган миллатингиз учун астойдил савоб умидида хизмат қилинг, фахр билан юртингизни мадҳ этинг. Зеро, бу юрт сизга Парвардигорнинг инъоми, давлат мадҳияси эса ушбу неъматга шукроналик изҳоридир!

 

Ўзбекистон халқаро ислом академияси
Илмий тадқиқотлар ва инновацион лойиҳалар маркази

НОЗИК ХИЛҚАТ, ФИТНАЧИЛАР “ТЎР”ИГА ТУШМАСИН ёхуд динда "интим жиҳод" тушунчаси борми?

Оила — муқаддас қўрғон. Уни соф, даҳлсиз сақлаш, мустаҳкамлигини таъминлаб, илму зиёга, маърифатга ошуфта этиш фарзандлар камолоти ва оила истқболига пойдевор бўлади. Бу эса, ўз навбатида жамият, давлат ва халқ равнақининг ҳам кафолати. Зеро, оила — жамиятнинг асоси. Шу боис ҳам халқимиз азал-азалдан оилани муқаддас ҳисоблаб, унинг яралиши ва мустаҳкам ҳолда ривожланишини ҳамиша қўллаб-қувватлаган.

Муқаддас Ислом динида ҳам оила, унда камол топаётган фарзандлар таълим-тарбияси ҳамда ота-она бўлиш бахти улуғ неъмат ҳисобланиб, бу нозик масалага алоҳида ёндашилади. Эр (ота) — оиланинг устуни (таъминотчиси) бўлса, она — оиланинг асосидир. Бу тамойил Ўзбекистон Республикасининг “Оила” Кодексида ҳам мустаҳкамланиб, оиланинг бахт-у иқболи ва фарзандлар таълим-тарбияси қаторида она-онанинг муқаддас бурч ва масъулияти ҳам белгиланган.  

Аммо, минг афсуски, бугун айрим оилаларда ана шундай беназр неъматнинг қадрига етмаслик оқибатида турли арзимас баҳоналар сабаб оилалар бузилиб, гулдек фарзандлар етим бўлиб қолмоқда. Энг ачинарлиси, бундай ҳолатда баъзида ОНА деган муқаддас номга доғ тушириб, аёлларнинг ўзи сабабчи бўлаётгани ташвишлидир. Айниқса, айрим оилалар ажралишида дин, айниқса, Ислом дини асосий сабаб қилиб кўрсатилаётган ҳолатлар учраётгани жамиятнинг оғриқли нуқтаси ҳисобланади.

Яқинда бир танишим айтиб қолди: Тошкентда яшаган бир аёл Туркияга тижорат мақсадида сафар қилиб турар экан. Аёлнинг охирги тижорат сафари одатдагидек бир ҳафта эмас, балки бир ой, икки ойга чўзилиб кетибди. Шунда аёлнинг оиласи хавотир олишни бошлаб, уни ахтаришга тушибди. Шунда эрининг телефонига аёлидан телеграмм орқали шундай хабар келибди: “Дадаси,  мен ҳозир Суриядаман. Мен бу ерда “жиҳод” йўлини танладим. Учта фарзандим сизга омонат”...

Диққат қилинг. Бу қандай жоҳиллик! Ҳа, бу аёлнинг тутган йўли ислом нуқтаи назардан ҳам энг тубан жоҳилликдир(!). Инсонийлик нуқтаи назардан эса, манқуртликдан ўзга нарса эмас!

Шу ўринда савол туғилади: хўш, бу аёлнинг онгини заҳарлаб, ўз жуфти-ҳалоли, шириндан-шакар фарзандлари, муқаддас оиласидан юз ўгиртириб  жаҳолат ботқоғига ботишига кимлар ва қандай омиллар туртки бўлди? Ислом динида аёлларнинг “жиҳод” қилиши, аслида жоизми?

Маълумки, Пайғамбаримиз даврларида дастлабки пайтда ислом динини одамларга тушунтириш ва тарқатиш жуда қийин кечган ҳамда душманларга қарши курашиш учун саҳобаларнинг кучи камлик қилган. Аммо шунга қарамай, ислом дини доимо аёлларнинг қўлига қурол олиб, урушга чиқишига қатъиян қарши бўлган.

Ҳатто шундай ҳолат ҳам бўлган эканки, аёллар Пайғамбаримиз с.а.в.нинг олдиларига келиб жиҳодга чиқишга рухсат беришларини илтимос қилганларида ҳам рад жавобини олганлар.

Қуйидаги ҳадис бу фикримизга далил бўлади:  روى ابن أبي الدنيا في "النفقة على

 العيال" (528) وفي "مداراة الناس" (173) وابن بشران في "أماليه" (11) من طريق عَبْد الْمُتَعَالِ بْن طَالِبِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُلَيْمَانَ أَبُو إِسْمَاعِيلَ الْمُؤَدِّبُ ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ: " بَيْنَا نَحْنُ قُعُودٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ ، فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَافِدَةُ النِّسَاءِ إِلَيْك ، يَا رَسُولَ اللَّهِ : رَبُّ الرِّجَالِ وَرَبُّ النِّسَاءِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ، وَآدَمُ أَبُو الرِّجَالِ وَأَبُو النِّسَاءِ ، وَحَوَّاء أُمُّ الرِّجَالِ وَأُمُّ النِّسَاءِ ، وَبَعَثَكَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ ، فَالرِّجَالُ إِذَا خَرَجُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقُتِلُوا فَهُمْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ، وَإِذَا خَرَجُوا فَلَهُمْ مِنَ الْأَجْرِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، وَنَحْنُ نَخْدُمُهُمْ وَنحْبِسُ أَنْفُسَنَا عَلَيْهِمْ ، فَمَاذَا لَنَا مِنَ الْأَجْرِ؟ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ( أَقْرِئِي النِّسَاءَ مِنِّي السَّلَامَ وَقُولِي لَهُنَّ: إِنَّ طَاعَةَ الزَّوْجِ تَعْدِلُ مَا هُنَالِكَ ، وَقَلِيلٌ مِنْكُنَّ تَفْعَلُهُ  .

  Ибн Аби Дунёнинг “ан-Нафақа алал аёл” ва “Мадоратун нисо” ҳамда Ибн Шиброннинг “Амолия” асарларида Иброҳим ибн Сулаймон Абу Исмоил ал-Муаддиб, Ҳажжож ибн Динор, Муҳаммад ибн Али, Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилинган ҳадисда Жобир ибн Абдуллоҳ деди:

Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида ўтирган эдик. Шунда бир аёл кириб келиб: “Мен аёллар номидан Сизнинг ҳузурингизга вакил бўлиб келдим”, деди-да Расулуллоҳга қуйидагича мурожаат қилди:

“Эй, Расулуллоҳ! Эркакларнинг роббиси бўлган Аллоҳ аёлларнинг ҳам роббиси эмасми?! Эркакларнинг отаси бўлган Одам Ато аёлларнинг ҳам отаси эмасми?! Эркакларнинг онаси бўлган Ҳавво аёлларнинг ҳам онаси эмасми?! Аллоҳ эркаклар билан бир қаторда Сизни биз аёлларга ҳам Пайғамбар қилиб юборган-ку, тўғрими?! Унда нега фақат эркаклар Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқиб, ажр савобига эришмоқдалар?! Биз эса, фақат уларнинг қўл остида хизматларини қилиб ўтирамиз. Бизга қандай ажр-савоб бор?!”

Расулуллоҳ (с.а.в.) аёлнинг иддаосини эшитиб, босиқлик билан шундай жавоб қайтардилар: “Сен бориб менинг номимдан барча аёлларга саломимни етказгин ва уларга шу сўзларимни айтгин: Аёлнинг ўз эрига итоатда бўлиши юқоридаги ишлар (эркакларнинг жиҳод қилиши) билан баробардир (ва ажри ҳам барбардир). Афсуски, сиз аёллар ушбу ишни кам қилмоқдасизлар (эрга итоат қилишда дангасалик қилмоқдасизлар)”.

Мазкур ҳадисдан кўриниб турибдики, аёл киши турмуш ўртоғи итоатида бўлиб оиласи, фарзандлари таълим-тарбияси учун хизмат қилса, жиҳод қилганлик савобига эришади(!)

 Юқоридаги ҳадис “Агар сиз аёллар (оила қуриб никоҳ орқали) бир фарзандни дунёга келтириш билан жиҳод қилган савобига ноил бўласизлар. Шу ҳолатда вафот этсангиз шаҳидлик мақомига, агарда фарзандни (эсон-омон) дунёга келтириб олсангиз ғозийлик савобига эришасизлар”, мазмунида ҳам ривоят қилинган.

Энди мавзуимизнинг асл мақсадига ўтадиган бўлсак, бугунги кунда дин ниқобидаги экстремистик кучлар юртимиздаги айрим аёлларни “...сизлар ҳам жиҳод қилишни истасангиз, ислом учун кураш бўлаётган диёрларга (Сурия, Ироқ) ҳижрат қилиб, у ерда қон кечаётган мужоҳидларнинг нафсини қондириб, уларга фарзанд ато этишингиз энг тўғри йўлдир”, деган мазмунда жоҳилона, баландпарвоз чақириқлар билан хотин-қизларни ҳам ҳақиқат йўлидан оғдиришга ҳаракат қилмоқ.

 

Бунинг натижасида бугунги кунда оммавий ахборот воситаларида ҳам айрим ижтимоий тармоқлар ва яширин каналларда “интим жиҳод”, деган хунук ибора тарқалиб кетди.

Савол туғилади: хўш, “интим жиҳод”нинг ўзи нима?

Бу саволга ойдинлик киритадиган бўлсак, бу каби тарғиботларни амалга ошираётган ғаразли мақсаддаги кимсаларнинг фикрича, “гўёки аёл ёки бокира қиз бугунги кунда Сурия ва Ироқда қон тўкаётган жоҳил қонхўрлар сафига бориб қўшилиб, улар билан бирга яшаб, уларнинг нафсларини қондириши – “интим жиҳод” экан.

Бу каби ҳайвоний фикр ва тафаккурга кўра, “интим жиҳод” қилувчи аёл айни пайтдаги эри жангда ўлса, дарҳол бошқа бир “мужоҳидга” эрга тегиши мумкин экан...

Бундай жаҳолатга бошловчи, жирканч фикрларни эшитган ҳар бир соғлом фикрли инсон ва ҳақиқий мусулмон киши “Астағфируллоҳ!”, деб юбориши табиий. Зеро, бу ўринда муқаддас Ислом динидаги Оила масалалари, идда, никоҳ тартиб-қоидалари қаерга кетади?!   Ислом дини азиз ва мукаррам қилиб қўйган нозик хилқат – аёлни бундай тубанликка тарғиб қилишга бундай манқуртлар қайси виждон, имон билан журъат эта олди?!

Аслида, Аллоҳ таоло ўзининг яратган бандалари орасида инсонни азизу ва мукаррам қилиб яратганини Қуръонда алоҳида қайд этган:

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً

Маъноси: Дарҳақиқат, Биз Одам болаларини азиз-мукаррам қилдик ва уларни барру-баҳрда – қуруқлик ва денгизда (от-улов ва кемаларга) чиқариб қўйдик ҳамда уларга ҳалол-пок нарсалардан ризқу рўз бердик ва уларни Ўзимиз яратган жуда кўп жонзотлардан афзал-устун қилиб қўйдик.

(Исро, 70).

Шунингдек, инсонларни икки жинсда (эркак ва аёл) қилиб яратиб аёлнинг оиладаги мақомини алоҳида оят билан белгилаб берган:

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلاَ تَبْغُواْ عَلَيْهِنَّ سَبِيلاً إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلِيّاً كَبِيراً

Оят маъноси: Эркаклар хотинлари устида раҳбардурлар. Бунга сабаб Аллоҳ уларнинг бировларини бировларидан (яъни, эркакларни аёллардан) ортиқ қилгани ва эркаклар (хотинлари ва оилалари учун) ўз мол-мулкларидан сарф-харажат қилганларидир. Бас, ибодат-итоатли ва эрлари йўқлигида Аллоҳнинг ҳифзу ҳимояти билан (эрларининг мол-мулкларини ва ўз иффатларини) сақловчи хотинлар — яхши хотинлардир. Хотинларингизнинг итоатсизлигидан қўрқсангиз, аввало, уларга панд-насиҳат қилинглар, сўнг (яъни, насиҳатларинг кор қилмаса) уларни ётоқларда тарк қилингиз (улар билан бир жойда ётманг, яқинлашманг), сўнгра (яъни шунда ҳам сизларга бўйинсунмасалар) уринглар. Аммо сизларга итоат қилсалар, уларга қарши бошқа йўл ахтарманглар. Албатта, Аллоҳ энг юксак ва буюк бўлган зотдир. (Нисо, 34).

Ушбу оятни Шайх Абдулазиз Мансур “Қуръони карим маънолари таржимаси” китобида қуйидагича шарҳлаб берганлар:

Ушбу оятда оиладаги эр билан хотиннинг ўрни белгилаб берилган. Шариат ҳукмича, эр, аввало, оиланинг барча молиявий ва маънавий тарафларига жавобгар бўлган, уни четдан бўладиган ҳар қандай хуружлардан ҳимоя қиладиган шахсдир. Мана шулар эвазига ва эркак киши учун фазилат ҳисобланмиш оғир-босиқлик, оила тебратишдаги тадбиркорлик каби сифатлар сабабли у оиланинг бошлиғи саналади.

Яхши хотин эса диёнатли, эрнинг уйини обод қиладиган ва унга бир умр садоқатли бўлган аёлдир. Агар хотин томонидан оиланинг ё эр-хотиннинг тинч-тотувлигига раҳна соладиган бирон феъл содир бўлса, эрнинг вазифаси, аввало, унга яхшилик билан тушунтириш, тушунмаса меҳру муҳаббатини дариғ тутиш билан ўз норозилигини билдиришдир. Бу ишлар фойда бермаган тақдирдагина хотинга (уни уриб, зинҳор уч олиш ёки роҳатланиш учун эмас), балки тўғри йўлга солиш мақсадида) қўл кўтаришга рухсат берилади.

Лекин, табиийки, эрга итоат қилишни ўзи учун бурч, деб билган аёл ва ўзидан қудратлироқ бўлган зот – Аллоҳ кўриб турганига имони комил бўлган эр бу охирги чорагача етиб келмайди.

Демак, мазкур оятдан маълум бўладики, аёл оилада ҳам нозик хилқат сифатида эътироф этиб келинган. Нозик хилқат деганда, уни асраб-авайлаш, эҳтиёткорлик билан парвариш қилиш тушунилади. Тарихдан маълумки, Ислом дини кириб келиши билан жаҳолат домига шўнғиб кетган арабистон ярим оролида ҳам аёллар ва қизларга нисбатан бўлган ноинсоний, вахшийларча муносабат батамом йўқ қилинди. Расулуллоҳ (с.а.в.) бошчилиги ва раҳнамолигида хотин-қизларга Аллоҳнинг улуғ мўжизаси сифатида муомала қилина бошланди.

Энди юқоридаги оғриқли муаммонинг иккинчи жиҳатига эътибор қаратсак: Ислом динида “Зино — энг катта гуноҳ”, ҳисобланади. Қуръонда Исро сураси, 32-оятда шундай дейилган;

وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلاً

Оят маъноси:  Ва зинога яқинлашманглар. Албатта, у фоҳиша иш ва ёмон йўлдир.

Аҳамият берсак, мазкур оятда «зино қилманглар», дейилмасдан, балки «зинога яқинлашманглар», дея таъкидланмоқда. Бу дегани, мўмин-мусулмон инсон зино қилиш тугул, унинг яқинига ҳам йўламаслиги керак. Зинога олиб борувчи нарсалардан ҳам узоқда бўлиши лозим(!)

Аллоҳ таоло бу ояти билан инсон наслини ва насабини сақлашни ирода қилди ва бизни огоҳлантириб, “Ва зинога яқинлашманглар”, деб хитоб қилмоқда.

Демак, мўмин киши билан зино тушунчаси ўртасида катта масофа бўлиши керак, унинг яқинига йўлашни, ҳатто фикр ҳам қилиш мумкин эмас. Бунга ушбу ҳадис ҳам далилдир:

قال النبي صلى الله عليه وسلم: من حام حول الحمى يوشك أن يقع فيه.

Ҳадис маъноси: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: Ким Аллоҳ таолонинг ҳудуди (ҳаром қилган нарсалари) атрофида айланса, унга тушиб кетиши яқиндир, деганлар.

Юқоридаги оятнинг мантиқий давоми ўлароқ Нур сураси, 30-оятда Аллоҳ таоло зинонинг ўзидан қайтариб қўя қолмай, балки унга олиб борувчи восита – назардан ҳам қайтарди:

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Оят маъноси: Сен мўминларга айт, кўзларини тийсинлар ва фаржларини сақласинлар. Ана шу улар учун покдир. Албатта, Аллоҳ нима ҳунар қилаётганларидан хабардордир.

Мана шу оятлар ҳам бугунги кунда илмсизлик ёки нотўғри тушунча сабабли ўз оиласи, фарзандларини ташлаб, ўзга ўлкаларга бориб, ўз танаси билан “жиҳод” қилаётганлар вақтида тавба қилмаса, келгусида бу дунёда ҳам, охиратда ҳам анячли оқибатлар кутиб турибди.

 

Ўзбекистон халқаро ислом академияси
Илмий тадқиқотлар ва инновацион лойиҳалар маркази

ТАРАҚҚИЁТ ВА ТАФАККУРНИ РАД ЭТИШ ЖОҲИЛЛИКДИР

 

Саидмухтор ОҚИЛОВ,

Ўзбекистон халқаро ислом академияси “Исломшунослик ва ислом цивилизациясини ўрганиш ISESCO” кафедраси доценти, тарих фанлари номзоди

 

Ислом динида Ақида илми мўътабар ҳисобланади. Зеро, унда инсон тақдирдаги битиклар ҳақидаги билимлар мужассам. Мазкур илмга кўра, Аллоҳ инсонни ер юзига ўзининг халифаси (ўринбосари) қилиб юборган. Ва қайси замон, жамиятда яшашидан қатъи назар ўз Ватани (туғилиб ўсган ери)ни гуллаб-яшнатиши, халқи, миллати, оиласи фаровонлиги учун ҳаракат қилмоғи лозимлиги билдирилган.

Аллоҳ Қуръоннинг Бақара сураси 30-оятида шундай таъкидлаган: 

...وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً

Маъноси: Эсланг, (эй Муҳаммад), Парвардигорингиз фаришталарга: «Мен Ерда (Одамни) халифа қилмоқчиман»…

Мазкур оят давомида фаришталар Аллоҳга эътироз билдирадилар ва инсонни эр юзида бузғунчиликлар қилишига ишора қилиб шундай дейдилар:

قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ

Маъноси:  ...Улар айтдилар: «У ерда бузғунчилик қиладиган, қонлар тўкадиган кимсани (халифа) қиласанми? Ҳолбуки, биз ҳамду сано айтиш билан Сени улуғлаймиз ва Сенинг номингни мудом пок тутамиз». (Аллоҳ) айтди: «Мен сизлар билмаган нарсаларни биламан». 

Аллоҳ фаришталар эътирозига қатъий рад жавобини бериб, барибир инсонни улуғлаб уни яратишлигига ишора қилди ва Ўзининг муборак исмларини инсон ақлига сингдириб фаришталарни ожиз қолдирди:

وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاء هَـؤُلاء إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ

Маъноси: Ва У Зот Одамга барча нарсаларнинг исмларини ўргатди. Сўнгра уларни фаришталарга рўбарў қилиб деди: «Агар халифаликка биз ҳақдормиз, деган сўзларингиз рост бўлса, мана бу нарсаларнинг исмларини Менга билдиринг!»

Табиийки, фаришталар Аллоҳнинг ушбу топшириғини бажаришда ожиз қолдилар ва дедилар:

قَالُواْ سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا إِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Маъноси: Улар айтдилар: «Эй пок Парвардигор, биз фақат Сен билдирган нарсаларнигина биламиз. Албатта, Сен ўзинг илму ҳикмат соҳибисан».

Шунда Аллоҳ сон-саноқсиз йиллардан бери Унинг итоатида бўлиб келган фаришталар олдида инсонга хитоб қилиб уларни ожиз қолдирди:

قَالَ يَا آدَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ فَلَمَّا أَنبَأَهُمْ بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ

Маъноси: (Аллоҳ): «Эй Одам, буларга у нарсаларнинг исмларини билдир», деди. (Одам) уларга барча нарсаларнинг исмларини билдирганидан кейин (Аллоҳ) айтди: «Сизларга, Мен еру-осмонларнинг сирларини ва сизлар ошкор қилган ва яширган нарсаларни биламан, демаганмидим?»

Шундан сўнг Аллоҳ жамики фаришталарни, эътибор беринг, жамики нурдан яралган пок фаришталарни асли лойдан яралган Одамга сажда қилишликка буюрди. Фаришталарнинг ҳаммаси сажда қилди, илло Азозил дегани кибрга берилиб, Аллоҳнинг амрига итоат қилмади ва қиёматга қадар инсонга душман бўлиб иблис, шайтон деган номни олди:

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ

Маъноси: Эсланг, (эй Муҳаммад), Биз фаришталарга Одамга таъзим қилинг дейишимиз билан саждага эгилдилар. Фақат Иблис кибр ва ор қилиб -кофирлардан бўлди.

Азиз ўқувчи! Биз мазкур мақоламизни бежизга Қуръондаги ушбу ҳикоят билан бошламадик. Чунки айнан одам дунёга келган пайтда унга Аллоҳга итоат қилиб, хайрли ишларни амалга ошириш ёки шайтонга эргашиб дунёда бузғунчилик қилиш йўлларидан бирирни танлаш имкони берилди.

Шундай экан, инсон қайси даврда яшамасин, Аллоҳга шукр қилиб, доим ўз Ватанини обод этиш учун саъй-ҳаракатда бўлмоғи лозимдир. Чунки Аллоҳ барча яратган махлуқотлари орасида инсонни мукаррам ва азиз қилиб яратиб қўйган:

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً

Маъноси: Дарҳақиқат, Биз Одам болаларини азиз-мукаррам қилдик ва уларни барру-баҳрда – қуруқлик ва денгизда (от-улов ва кемаларга) чиқариб қўйдик ҳамда уларга ҳалол-пок нарсалардан ризқу рўз бердик ва уларни Ўзимиз яратган жуда кўп жонзотлардан афзал-устун қилиб қўйдик («Исро» сураси, 70 оят).

Демак, инсонни Аллоҳ ўз махлуқотлари орасида мукаррам ва азиз қилиб яратган экан, энди бунинг Аллоҳга инсон томонидан шукронаси қандай бўлади, деган савол туғилади. Айнан мана шу саволга тўғри жавоб беришда тарихдан то бугунги кунгача ўзини ҳазрати инсон, қолаверса, мусулмон ҳисоблаган одам фарзандлари ўртасида турли мунозаралар бўлиб келади. Энг ёмони, бу жараёнда турли низолар ҳам келиб чиқиб, баъзида қонли тўқнашувларга ҳам сабаб бўлган.

Инсон доим қайси даврда, қайси маконда (ватан) яшамасин, доим Аллоҳга шукр қилиб яшамоғи ва Аллоҳ олдидаги инсонийлик бурчини адо этмоғи лозим бўлади. Чунки Қуръонда Аллоҳ инсонлар Унга шукр қилсалар, бераётган неъматларини янада зиёда қилиб беришини таъкидлаган:

...لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ...

Маъноси: «Қасамки, агар берган неъматларимга шукр қилсангизлар, албатта (уларни янада) зиёда қилурман.(Иброҳим сураси, 7-оят).

Афсуски, бугунги кунда айрим мутаассиб кайфиятдаги инсонлар ислом ақидасини нотўғри талқин қилиб, ўз раъйлари билан иш тутишга ҳаракат қилмоқда. Натижада, бутун бир миллат, давлат, қолаверса, бутун дунё эътироф этган олимларнинг насиҳатларига ҳам риоя қилмай, ўзларининг бузуқ эътиқодларини тарғиб қилишга уринишмоқда.

Шу ўринда бобомиз, буюк мутафаккир Ҳазрат Алишер Навоийнинг қуйидаги икки байтлари ёдимизга тушади:

 

Айлама ўз раъйингга кўп эътиқод,

Муътамад эл раъйидин иста кушод.

 

Кишиким қилса олимларга таъзим,

Андоқки қилур пайғамбарга таъзим.

 

Минг афсуски, бугунги кунда тараққиёт ва йиллар давомида инсон тафаккури ва меҳнати билан шаклланиб келаётган маданият ва қадриятларни ўзининг тор эътиқоди ва жаҳолати билан “ҳазм” қила олмаётган кимсалар гўёки тарихдаги, яъни пайғамбар ва саҳобалар давридаги муҳитни истаб, турли бузғунчи эътиқодий қарашларни илгари сурмоқда.

Уларни шартли уч тоифага бўлиш мумкин.

Биринчиси – замонавий давлат бошқарувини куфрда айблаб, Пайғамбар даврини қумсовчи ва ҳижратни тарғиб қилувчи тоифа.

Иккинчиси – халифликни тиклашга уринаётган “Ҳизбут-таҳрир” партияси. Бу тоифа биринчи тоифанинг мантиқий ҳамфикрлари ҳисобланади.

Учинчиси – ҳар қандай замонавий тараққиёт (санъат, кийиниш маданияти, миллий урф-одатлар)ни инкор этувчи ва жамиятни юз, икки юз йил қаъридаги даврга қайтишини истовчи тоифалар.

Шу ўринда биринчи тоифа ҳақида тўхталиб ўтамиз. Унга мисол қилиб, бугунги кунда айрим сохта салафий, деб ном олган тоифаларни келтириш мумкин. Улар ўзи туғилиб ўсган ватани, миллати, ҳатто ота-онасига қарши чиқиб “ҳижрат”, деган тушунчани ёшлар онгига сингдиришга ва тўғри йўлдан оздириб ватанига, миллатига қарши чиқишга ундамоқда. Сохта салафийларнинг даъво қилишича, бугунги кунда барча нарсалар бидъат (шариатда йўқ бўлган ва кейин пайдо бўлган) ҳисобланади. Улар жамиятдаги инсоннинг кийиб юрган либосидан тортиб, тутаётган рўзғор буюмлари ва қилаётган урфларигача ҳаммасини гўёки шариатга зид деб, инсонларни чалғитишга, тараққиётдан тўсишга уринмоқда ва бундай ҳолатдан фақатгина ҳижрат қилиш орқали қутилиш мумкинлигини уқтиришмоқда.

Шу ўринда сохта салафийлар ва экстремистик тоифалар даъво қилаётган ҳижрат масаласига ойдинлик киритиб ўтиш ўринлидир. Аслида, бундай жоҳилларга қарши Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу аҳайҳи васалламнинг биргина қуйидаги ҳадислари кифоя қилади:

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا هجرة بعد فتح مكّة.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Макка фатҳидан кейин ҳижрат қилишлик йўқдир”.

Ушбу ҳадисни Имом ал-Бухорий раҳимаҳуллоҳ ўзларининг саҳиҳ ҳадислар тўплами “Саҳиҳи Бухорий” – “ал-Жомеъ ас-саҳиҳ” асарларида ўндан ортиқ жойида келтирганлар.

Сохта салафийлар ва бошқа экстремистик тоифалар ўзлари ватандан қочиб чиқиб кетганларини ҳижрат деб, ўзларига “муҳожир” деб ном қўйиб олганлар. Улар гўёки ҳақ йўлда эканларини Қуръондан Нисо сураси, 97­-99-оятларини далил келтирадилар:  

إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلآئِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمْ قَالُواْ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قَالْوَاْ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَا فَأُوْلَـئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءتْ مَصِيراً

إِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاء وَالْوِلْدَانِ لاَ يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلاَ يَهْتَدُونَ سَبِيلاً

فَأُوْلَـئِكَ عَسَى اللّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللّهُ عَفُوّاً غَفُوراً

Маъноси: "Албатта (мусулмонлар билан бирга ҳижрат қилмасдан кофирлар қўл остида яшашга рози бўлиш билан) ўз жонларига жабр қилган кимсаларнинг жонларини олиш чогида фаришталар уларга: "Қандай ҳолда яшадингиз?" - деганларида: "Биз бу ерда чорасиз бечора эдик" - , дедилар. (Шунда фаришталар): "Ҳижрат қилсангиз Аллоҳнинг ери кенг эмасмиди?! (Нега, дину иймонларингиз йўлида бу юртдан ҳижрат қилмадинглар?)"- дейишди. Бундайларнинг жойлари жаҳаннамдир, қандай ёмон жойдир у! Фақат бирон чора топишга қодир бўлмай, (ҳижрат) йўлини истаб топа олмай чорасиз қолган кишилар, аёллар ва болалар борки, бундайларни шояд Аллоҳ авф этса. Зотан, Аллоҳ авф этгувчи, мағфират қилгувчи бўлган Зотдир". 

Мазкур оятни шарҳлайдиган бўлсак, ундаги ҳукм аслида ўз диёрида ноҳақликларга дуч келган ва мусулмонлик амалларни бажарашда тўсқинликка учраган шахсга нисбатан олинади. Сохта салафийлар ва «Ҳизбут-таҳрир» партияси каби адашган тоифалар эса Қуръон ҳукми билан бошқарилмайдиган ҳар қандай давлатни куфр диёри сифатида эълон қилиб, уни тарк этишга даъват қилмоқда. Уларнинг наздида бундай юртлар ўзининг жамики бойликлари ва унга рози бўлиб яшаётган аҳолиси билан қўшилиб “дорул ҳарб”, яъни уруш диёри деб атамоқдалар.

Аслида эса, Кувайт Вақф ва Исломий ишлар вазирлиги нашр этган «Фиқҳ энциклопедияси»дан келтирилган мисолга кўра, ҳозирги кунда деярли барча мамлакатлар ўртасида тинчлик сулҳлари тузилган. Бу ерларда яшаб турган мусулмонларни қандай қилиб кофирга чиқариш мумкин. Ҳамаср уламоларимиз аслида номусулмон бўлган ғарбий давлатларда мусулмонларнинг яшашлари, ишлашлари ва ўша давлат фуқаролари бўлишига фатво берганлар. Бас, шундай экан, аслида мусулмон бўлган юртларда намозини ўқиб, рўзасини тутиб, бошқа ўзига фарзи айн бўлган ҳукмларга амал қилиб юрган мусулмонларни «Ҳижрат қилмасанг, кофир бўласан!» дейиш аҳмоқликдан бошқа нарса эмас.

Шу ўринда табиий бир савол туғилади: «Ҳижрат қилмаган кофир бўлади», деб айтаётганларнинг ўзлари қаерга ҳижрат қилишни айтиб бера олармикин? Масалан, Ўзбекистонни “куфр диёри” ҳисоблаган жоҳил тоифаларнинг аксарияти Туркияга кетиб қолган ва бу ишини ҳижрат ҳисоблаган. Нима, Туркияда давлат Қуръон асосида бошқариладими?! Аслида бу тоифаларнинг ботил эътиқодига кўра, Туркия ҳам “куфр диёри” эмасми?! Ушбу парадокс ҳам уларнинг эътиқоди, тутаётган йўли нотўғри эканига далилдир.

Энди яна ҳижратнинг асл мазмун-моҳияти ва бугунги кундаги мақоми ҳақида маълумот бериш ўринлидир. “Ҳижрат” деган тушунча тарихда, аниқроғи, Пайғамбаримиз даврларида ўз ҳукмини йўқотиб бўлганини юқорида ҳадис орқали аниқлаб олдик.

Марҳум Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф қуйидаги бир воқеани ҳикоя қилиб берган эдилар: Ҳижратни даъво қилувчи тоифанинг фикрига биноан, ҳозир ҳамма мамлакатлар дорул куфр. Улар ўзлари қурган ҳарбий қароргоҳларга ҳижрат қилишни ва ўша ердан ҳужум уюштириб, ўзлари режа қилаётган хаёлий давлатни қуришни таклиф қиладилар. Ана, гап қаерда!” “...Мени зиёратимга келганлардан бири ўзига керак бўлган бир неча саволлардан кейин менга жиддийроқ савол борлигини айтди. «Қани, эшитайлик-чи, қандай савол экан ўзи?» – дедим. «Баъзи тоифалар, ҳозир ҳижрат қилиш фарз», - дейишмоқда. Бунга нима деймиз?», - деди. Мен унга: «Агар ҳижрат қилиш фарз бўлса, нима учун ўзингиз уни қилмай юрибсиз, демадингизми?» – дедим. «Бу нарса эсимга келмабди. Аммо у одам жуда қаттиқ туриб, шу ишни қилиш керак, деб уқтирмоқда», - деди. Мен унга шундай жавоб бердим: «Фарзи айнларни адо этишга имкон бўлса, ҳижрат фарз бўлмайди. Бу гапни аввал нима қилса, қилиб юрганлар ўзларидаги нуқсонни хаспўшлаш учун айтишади. Улар шундай қилсалар, гуноҳлари енгиллаб қолганга ўхшайди. Сизлар тушуниб олдингиз, унга ўхшаш гапларга эътибор берманглар. Бугунги кунда динда мана шу турдаги ҳаддан ошганлар бизда жуда ҳам кўп. Улардан жуда эҳтиёт бўлиш керак”.

Юқоридаги воқеада замонамиз уламосининг фикрларини эшитдик. Энди тарихда яшаган уламолар, саҳобаларга мурожаат қиламиз. Таниқли саҳобалардан бири Абдуллоҳ ибн Абу Авфо розияллоҳу анҳу бир гуруҳ шогирдлари билан илк ҳаворижлар олдидан ўтиб қолибдилар. Унинг шогирдлари бу зотнинг кимлигини таништириб, “Бу Абдуллоҳ ибн Абу Авфо ҳазратлари бўладилар!”, дебдилар. Шунда Абу Феруз деган ҳавориж: “Агар ҳижрат қилганида, қандай ҳам яхши одам бўларди!”, дебди.

Мазкур ривоятга эътибор берсангиз, ҳаворижлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобасини менсимаяпти, ҳижрат қилмаган, деб таъна қиляпти. Шунда Абдуллоҳ ибн Абу Авфо ҳаворижларни назарда тутиб: “Аллоҳнинг душмани нима деяпти?”, деб сўрабдилар. Одамлар унинг: “Агар ҳижрат қилганида, қандай ҳам яхши одам бўларди!”, деяётганини айтишибди. Шунда, Абдуллоҳ ибн Абу Авфо: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан ҳижрат қилганимдан сўнг яна ҳижрат бор эканми?!”, деб туриб, бундай дебдилар: طوبى لمن قتلهم او قتلوه – “Улар билан курашган ёки шу мақсадда  вафот қилганларга жаннат башорати бўлсин!”

Мазкур ривоятга кўра, саҳобалар ҳам ақидада адашиб кетган хаворижларни Аллоҳнинг душмани, деб атамоқда ва уларга қарши турганларга жаннатни сўраб дуо қиляпти.

Бугунги кунда ҳижратнинг йўқлигига яна бир мисол: Тобеинларнинг икки улуғ олими Убайд ибн Умайр ал-Лайсий раҳимаҳуллоҳ билан бирга Ато ибн Абу Рабоҳ раҳимаҳуллоҳ Оиша онамиз розияллоҳу анҳонинг зиёратларига борибдилар. Суҳбат давомида ҳижрат борасида сўрашибди. Шунда, Оиша онамиз розияллоҳу анҳо: “Бугун ҳижрат йўқ! Бир вақтлар мусулмонлар дини сабабли фитнага тушиб қолмаслик мақсадида Аллоҳ таолога ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қочган эдилар. Энди эса Аллоҳ исломни зоҳир қилди. Бугун ҳар ким хоҳлаганча Парвардигорига ибодат қилаверади”, деганлар (Бухорий, 5/3900).

Тобеинларнинг яна бир улуғ олими Мужоҳид раҳимаҳуллоҳ таниқли саҳоба Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳуга: “Мен Шомга ҳижрат қилмоқчиман!”, деганлар. Ибн Умар розияллоҳу анҳу унга: “Бугун ҳижрат йўқ! Ортингга қайт!”, деганлар (Бухорий, 5/4309).

Имом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳимаҳуллоҳ ривоят қилишларича, Сафвон ибн Умайя розияллоҳу анҳу одамларнинг: “Ҳижрат қилмаган кимса жаннатга кирмайди! Ҳижрат қилмаганларнинг дини йўқ!”, деб юрганларнинг гапини эшитиб қолиб, “Бу ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўрамагунимча уйимга кирмайман!”, деб қасам ичибди. Бориб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўраганларида, у зоти шариф: “Макка фатҳидан кейин ҳижрат йўқ!”, деб жавоб берган эканлар.

Энди иккинчи тоифа -  бугунги кунда халифаликни истовчи «Ҳизбут-таҳрир» тоифасига раддия бериб ўтамиз. Ҳизбчилар шуниси билан ажралиб турадики, улар тараққиёт, кийиниш маданиятида унчалик чуқур кетмайдилар. Шунинг учун ҳам ҳизбчиларни жамиятда оддий инсонлардан ташқи қиёфасида ажратиб олиш жуда қийин. Лекин уларнинг ақидасига назар ташласак, асрлар давомида юртимизда муқим бўлиб келаётган мотуридия ва ҳанафия таълимотига мутлақ зид эканига гувоҳ бўламиз. Шу сабабли биз бу тоифага улуғ аждодимиз, мотуридия таълимотининг пешқадам вакили – Абул Муин Насафий илмий мероси орқали раддия беришни жоиз топдик.

Ҳизбчиларнинг энг адашган жиҳатларидан бири шундаки, улар қазо ва қадар масаласида адашиб,  Аллоҳнинг азалдан яратган тақдири бўйича ботил эътиқодни илгари сурадилар. Ҳизбчиларнинг “пешво”си бўлган Тақиюддин Набаҳоний “Исломий шахсият” китобида (Китоб махфий нашр этилган, 94-бет) шундай таъкидлаган:

وهذه الافعال – أي أفعال الإنسان – لا دخل لها بالقضاء ولا دخل للقضاء بها، لأن الإنسان هو الذي قام بها بإرادته واختياره، وعلى ذلك فإن الأفعال الاختيارية لاتدخل تحت القضاء.

Таржимаси: Инсон томонидан содир бўладиган феълларнинг Аллоҳнинг яратган қазосига алоқаси йўқдир ва қазонинг ҳам инсон феълларига боғлиқлиги йўқ. Чунки инсон ўз феълларини ўз иродаси ва ихтиёри билан бажаради.

Набаҳоний ўша китобнинг 97-бетида қазо ва қадар масаласида яна қуйидагича ботил ақидасини илгари сурган:

فتعليق المثوبة أوالعقوبة بالهدى والضلال يدل على أن الهداية والضلال هما من فعل الإنسان وليسا من الله. إذ لو كانا من الله لما أثاب على الهداية وعاقب على الضلال.

Таржимаси: Ҳидоят ва залолатнинг мукофотлаш ва жазолаш билан боғлиқлиги шунга далолат қиладики, ҳидоят ва адашишлик феъллари инсонга боғлиқдир. Агар бу иккиси Аллоҳ томонидан бўлганида, У бандасини натижада мукофотламаган ёки жазоламаган бўлар эди.

Абул Муин Насафий ўзининг “Баҳр ал-калом” асарида қазо ва қадар масаласини аниқ далиллар билан равон тилда очиб берган. Асарда муътазилийларга раддия берилар экан, шундай таъкидланади: Муътазилалар эътиқодига кўра, феълларнинг (у ёмон ёки яхши феъл бўлишидан қатъи назар) барчасини бандаларнинг ўзлари яратадилар ҳамда улар Аллоҳ томонидан иститоат (хоҳиш) ва қувват берилишига эҳтиёжманд эмаслар.

Насафий “Буҳр ал-калом”да бу ботил эътиқодга раддия бериб шундай дейди: “Агар бандалар ўз амалларини (феъл) ўзлари яратсалар, Аллоҳга шерик бўлиб қоладилар. Ваҳоланки, бизнинг наздимизда, (мотуридия таълимотида) феълларни Аллоҳ яратган ва ўша феълларни Аллоҳнинг иродаси, берган иститоати билан банда бажаради. Бунга қуйидаги оятлар далилдир:

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ

Оят маъноси: Ҳолбуки сизларни ҳам, қилиб олган бутларингизни ҳам Аллоҳ яратган-ку?!» (Соффат сураси, 96-оят).

الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَلَمْ يَكُن لَّهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً

Оят маъноси: У – осмонлар ва ернинг подшоҳлиги Ўзиники бўлган, бола-чақа қилмаган, подшоҳликда бирон шериги бўлмаган ва барча нарсани яратиб (аниқ) ўлчов билан ўлчаб қўйган зотдир. (Фурқон сураси, 2-оят).

ذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمْ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوهُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ

Оят маъноси: Мана шу Аллоҳ Парвардигорингиздир. Ҳеч ҳандай илоҳ йўқ, магар Унинг ўзи бордир. У ҳамма нарсани яратгувчидир. Бас, Унга бандалик қилингиз! У ҳамма нарсанинг устидаги вакил – муҳофаза  қилгувчидир. (Анъом сураси, 102-оят).

Насафий далил келтирган мазкур оятлар «Ҳизбут-таҳрир» партиясининг юқоридаги ботил эътиқодларига қарши раддия бўлади.

Шунингдек, «Ҳизбут-таҳрир» партиясида бугунги кунда халифалик сайлаш зарурлиги ва халифасиз яшайдиган мусулмоннинг имони қабул қилинмаслиги ҳақидаги Аҳли сунна вал жамоа ақидасига зид қарашларига ҳам “Баҳр ал-калом” асарида аниқ ва лўнда раддия бериб ўтилган. Асарда таъкидланишича, пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламдан қуйидаги ҳадис келган:

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "الخلافة من بعدي ثلاثون سنة، ثم تصير إمارة وملكا". صدق رسول الله صلى الله عليه وسلم.  (أخرجه الإمام أبو داود في سننه والإمام الترمذي في سننه).

Ҳадис маъноси: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: Мендан кейин халифалик ўттиз йил давом этади ва ундан кейин амирлик ва подшоҳликларга бўлинади. (Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ўз “Сунан”ларида келтирганлар).

Насафийнинг таъкидлашича, Умар (р.а.) ва Усмон (р.а.) халифалик даврлари жами 22 йил, Абу Бакр (р.а.) халифалик даври 2 йил, Али (р.а.) халифалик даври 6 йил давом этган. Ҳаммаси қўшиб ҳисобланса, Пайғамбаримиз таъкидлаб ўтган 30 йил келиб чиқади.

Демак, мазкур далилдан кўриниб турибдики, бугунги кунда халифаликни даъво қилишлик мантиқан нотўғри ҳисобланади. Ҳозирги  демократик конституцион тузумни агарда унда ислом тамойилларига зид кўрсатма ва қонунлар белгиланмаган ҳамда мусулмонлар ўз диний ибодатларига тўлиқ амал қилиш ҳуқуқи билан кафолатланган бўлса, бундай давлат хоҳ у Ўзбекистон бўладими, ҳоҳ Туркия бўладими, хоҳ Европа давлатлари бўладими, ҳеч ким “дорул куфр” деб аташига ҳаққи йўқ.

Учинчи тоифа ҳақида тўхталадиган бўлсак, уларнинг иддаолари ғирт ақлсизликдан иборатдир. Чунки давр ўтиши билан табиийки, замон ҳам, маданият ҳам ўзгариб туради. Агарда бу дунё бирхилликка маҳкум этилганида, инсоният ҳанузгача Одам ато давридаги маданият билан ҳамоҳанг яшаб келаётган бўларди.

Аҳамият берадиган бўлсак, ҳозирда юртимизда ўтмишдаги ота-боболаримизнинг кийган кийимлари, анъаналарини тарғиб қилишга ва ҳар қандай замонавий маданиятнинг кўринишини бидъат ҳисобловчи тоифалар учраб турибди.

Мақоламизнинг аввалида бежиз инсоннинг яратилиш тарихи, унинг Аллоҳ олдида қандай даражада экани ҳақида маълумот берилмади. Чунки инсонга Аллоҳ бошқа махлуқотларидан фарқли равишда “Ақл” деган неъматни ато этган. Бугуни кундаги ҳар қандай маданият, тараққиёт маҳсули айнан инсоннинг ақл-тафаккури маҳсули ҳисобланади. Лекин ушбу тафаккур маҳсулидан унумли, оқилона истифода этиш учун ҳам инсонга озгина бўлса ҳам фаросат керак бўлади. Чунки бугунги кунда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам даврларида қошиқ бўлмаган, деб шўрвани ҳам қошиқсиз ичаётган ва қошиқни бидъат санаётган фаросатсизлар кўпайиб кетди. Бундайларга шундай савол бергинг келади: қўлингдаги қошиқ Пайғамбар даврида бўлмаган бўлса, ичаётган таомнинг ҳам ўша даврда бўлмаган-ку! Нега уни ичаяпсан?!

Кийиниш масаласида ҳам шундай. Бугун айрим фаросатсизлар соқол қўйиш масаласида Алишер Навоий ва Амир Темурни ҳам мисол келтириб, соқол қўйганини далил келтиришади. Лекин ўзлари ҳазрат Навоийдан битта байт ҳам айтиб беролмайди, “Темур тузуклари” китобини ўқиш ҳатто тушига ҳам кирмаган. Лекин соқол қўйиш, узун иштон ва ридо кийиб юришни ўзини диндор, имонли кўрсатишда энг асосий тамойил ҳисоблайди. Илм олиш, тафаккур қилиш, жамият тараққиётига моддий ёки маънавий ҳиссасини қўшишни эса хаёлига ҳам келтирмайди. Лекин Қуръонда кийиниш ҳақида оятлар билан илм, тафаккур, ақл юритишга тарғиб қилувчи оятлар солиштирилса, қайси бири кўп экани ҳаммага аён-ку.

Яна Абул Муин Насафийга мурожаат қиламиз. Насафий ҳазратлари “Баҳр ал-калом”да қайд этишларича, кийимнинг асл зарурати ва моҳияти шундаки, у Инсоннинг авратларини тўсиб туриши (яъни ҳайвондан ажратиб туриши) лозим. Насафий бу ерда кийимнинг ҳар қандай турини назарда тутганлар. Соқол қўйиш ҳам энг зарурий масала бўлганида аждод уламоларимиз ўз асарларида унга алоҳида банд ажратиб кетган бўлмасмиди?!    

Қиссадан ҳисса шуки, Аллоҳ мукаррам қилиб қўйган ҳазрати инсон эканмиз, ақлимизни қалбимиз билан ҳамоҳангликда ишга солиб, тафаккур қилсак ҳар бир даврда ўз замонамизнинг етук вакилига айланамиз. Ақлдан воз кечиб, юқорида келтирилган жаҳолатнинг қора тўнига бурканиб олган нодонларга қулоқ солсак, икки дунёда ҳам хору зор бўламиз(!)

Шунинг учун ҳам Имом Абу Мансур Мотуридий бобомиз “Китоб ат-тавҳид” асарида шундай хитоб қилган бўлсалар ажаб эмас: “Ақл юритишни истамаган халқнинг охир-оқибат ақл юртишидан бошқа имкони йўқдир”.

Замонга келсак, замон ўз ўрнида турибди. Худди ўн аср илгари қуёш ва ой, осмондаги юлдузлар қандай ҳаракатда бўлса, бугун ҳам шундай ҳаракатда. Фақат биз инсонлар Аллоҳнинг неъматларига ношукурлик қилиб яшамоқдамиз, холос. Ҳа, айнан биз ўз замонамизга, халқимизга, миллатимизга, тинчлигимизга, фаровонлигимизга ношукур бўлиб яшамоқдамиз. Бу иллатни улуғ бобомиз, шеърият мулкининг султони Алишер Навоий ҳазратлари беш аср муқаддам қуйидагича таърифлаб кетган эдилар:

         Вафосиздир замон аҳли, замонда не вафо бўлғай,

         Вафо аҳли булардин гар вафо истар, эрур нодон. 

Шундай экан, бугунги кунда ўз замонасига бевафолик қилаётган жоҳиллардан вафо, офият, яхшилик исташлик Навоийга кўра нодонликдан бошқа нарса эмасдир. Аллоҳ ҳаммамизни Ўзи азизу мукаррам қилсин, ҳидоят йўлидан адаштирмасин!

ЖАҲОЛАТ ҚУРБОНИ

Мурғак вужудида титрайди юрак,

Нигоҳида уруш, жаҳолат, зулм,

Бола қалбдаги ниш ўрган кўртак.

Очилмай сўлмоққа этилган маҳкум.